Czy system kaucyjny to eko rewolucja?
10/06/2026
Część pytań wchodzących w skład tegorocznego projektu EKObarometr została przygotowana przy współpracy z Fundacją Czysta Rzeka. Wspólnie sprawdziliśmy, jak Polacy postrzegają wprowadzony w październiku 2025 r. system kaucyjny w kontekście walki z zanieczyszczeniem środowiska. Okazuje się, że, choć liczni respondenci wierzą w skuteczność tego rozwiązania, wielu nadal ma wątpliwości. Zdaniem Fundacji Czysta Rzeka oprócz wprowadzenia rozwiązań systemowych potrzeba jeszcze masowego szerzenia wiedzy ekologicznej wśród społeczeństwa. Z tym stwierdzeniem zgadzają się również sami badani — aż 46% z nich uważa, że kluczowe dla ochrony czystości wód są edukacja i budowanie świadomości, a nie tylko zachęty finansowe.
Dokładnie 46% Polaków wierzy w skuteczność systemu kaucyjnego (14% „zdecydowanie” się z tym zgadza, a 32% „raczej się zgadza”). 31% wątpi, że to rozwiązanie pomoże w oczyszczeniu rzek i lasów.
Różnice demograficzne
Badani maja jednak nieco odmienne podejście do kwestii skuteczności systemu kaucyjnego w zależności od płci, wieku czy miejsca zamieszkania. I tak mężczyźni są zauważalnie bardziej sceptyczni (41 vs 50%). Ze stwierdzeniem, że to jedyny ratunek dla przyrody, „zdecydowanie” zgadza się 16% respondentek, a 34% — „raczej”. Wśród mężczyzn bardziej stanowczych potwierdzeń też było mniej (13%).
Pewną różnicę widać też w porównaniu mieszkańców wsi i dużych miast (powyżej 200 tys. mieszkańców). Wśród tych pierwszych poparcie dla systemu kaucyjnego wynosi 47%, podczas gdy pośród ankietowanych z metropolii — 43%.
Wiara w skuteczność systemu kaucyjnego jako ratunku dla środowiska jest z kolei wyraźnie uzależniona od wieku respondentów. Najmłodsi badani, czyli przedstawiciele pokolenia Z, choć nastawieni najbardziej proekologiczni i otwarci na nowinki, są dosyć sceptyczni w temacie systemu kaucyjnego — tylko 7% z nich „zdecydowanie” zgadza się ze stwierdzeniem, że jest on jedynym rozwiązaniem problemu wszechobecnych śmieci. Łączny odsetek pozytywnych odpowiedzi w tej grupie wiekowej wyniósł 35%.
Na drugim biegunie znalazła się najstarsza grupa wiekowa respondentów — wśród tzw. baby boomers odsetek pokładających nadzieję w systemie kaucyjnym wyniósł aż 58%. Co czwarty (24%) z nich „zdecydowanie” wierzy w skuteczność tego rozwiązania.
Finanse istotnym czynnikiem
Choć media co chwilę obiegają informacje o rekordowych kwotach uzyskanych z butelkomatów, to w przypadku zdecydowanej większości konsumentów jest to jedynie symboliczna ilość pieniędzy. Mimo to, jak pokazują wyniki naszego badania, aspektfinansowy jest dla wielu konsumentów najsilniejszym czynnikiem, który motywuje do zmiany nawyków i odzyskiwania opłaconej kaucji.
Kaucja to doskonała finansowa motywacja na zanieczyszczenia, ale samo rozwiązanie nie wychowa świadomego konsumenta. Dane z badania jasno pokazują, że stoimy przed ogromnym wyzwaniem edukacyjnym. Jeśli nie wytłumaczymy społeczeństwu, zwłaszcza młodemu pokoleniu, dlaczego zamykanie obiegu surowców jest kluczowe dla przeżycia naszych ekosystemów, kaucja pozostanie jedynie uciążliwym obowiązkiem. Chodzi o to, by Polacy nie porzucali odpadów w naturze z szacunku do niej, a nie tylko dlatego, że powstrzymuje ich przed tym utrata kilkudziesięciu groszy. W Fundacji Czysta Rzeka poprzez „Ekolekcje” uczymy, że plastik w szuwarach rozkłada się wieki, a oddany do sklepu wraca na półkę. System kaucyjny daje nam ramy prawne, ale to edukacja ekologiczna daje ludziom wewnętrzną, trwałą motywację.
Izabela Sałamacha
Fundacja Czysta Rzeka
Jak wskazują przeprowadzone ankiety, niektórzy konsumenci już dokonali pewnej zmiany swojego podejścia do odpadów i zanieczyszczenia środowiska — 11% z nich zaczęło podnosić z ziemi napotkane butelki w celu ich spieniężenia, a 7% sprząta różnego rodzaju odpady, również te nieobjęte kaucją.
Problemy z systemem kaucyjnym
Zdaniem Polaków, system kaucyjny ma jednak swoje wady. 24% nie podoba się konieczność przechowywania w domu brudnych opakowań przed oddaniem ich do butelkomatu. 18% czuje się zniechęcona do całej procedury przez częste awarie automatów zwrotnych. Nieco mniej, bo 15%, respondentów ma problem z dostępnością tego typu urządzeń w swojej okolicy.
Co z pustymi butelkami na szlaku?
W ramach przeprowadzonego badania spytaliśmy też ankietowanych o to, jak by się zachowali, gdyby nie mieli możliwości skorzystania z butelkomatu, a potrzebowaliby wyrzucić pustą puszkę czy butelkę, np. podczas wycieczki po lesie lub w górach. Ponad połowa (54%) zadeklarowała, że zabrałaby zużyte opakowanie do domu lub najbliższego sklepu, nawet jeżeli byłoby to pewną niedogodnością. 28% wyrzuciłoby je do kosza na odpady segregowalne, świadomie rezygnując z możliwości odzyskania kaucji. Co dziesiąty Polak wybrałby dość nietypowe „rozwiązanie” sytuacji, czyli pozostawienie butelki/puszki w widocznym miejscu, tak, by ktoś inny mógł ją zebrać i skorzystać ze zwrotu. Wciąż jednak aż 9% przyznaje, że po prostu dorzuciłoby swoje śmieci do innych leżących na ziemi.
„EKObarometr 2026”
Pełen raport „EKObarometr 2026” zostanie opublikowany wkrótce — 16 czerwca. To już ósma edycja największego w Polsce badania społecznych postaw proekologicznych. Oprócz problemu zanieczyszczeń rzek i lasów, ważnymi tematami publikacji będą m.in.: ogrzewanie i gaz LPG, zmiana klimatu czy ekologiczna komunikacja marketingowa marek. Zachęcamy do śledzenia naszej strony, żeby nie przeoczyć premiery.
Nota metodologiczna:
Badanie zostało zrealizowane w maju 2026 przez SW Research metodą wywiadów online (CAWI) na panelu internetowym SW Panel na reprezentatywnej próbie 1500 Polaków w wieku 16-80 lat.
Ⓒ COPYRIGHT 2012-2026 SW RESEARCH SP. Z O.O.
