Kobiety w świecie nauki. Widoczność ma znaczenie
08/09/2026
Celem badania przeprowadzonego przez SW Research na zlecenie organizatorów programu L'Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki było sprawdzenie, co Polki i Polacy myślą o kobietach w nauce – czy są widoczne, czy uważa się je za kompetentne i czy społeczeństwo traktuje ich naukowy autorytet tak samo poważnie jak mężczyzn.
Dla 65,2% mieszkańców z województwa mazowieckiego równość płci w nauce jest ważna dla rozwoju społeczeństwa – deklaracje te jednak wyprzedzają realne zmiany w postrzeganiu naukowczyń – wyniki badania pokazują, że musimy wspierać widoczność naukowych dokonań w Polsce oraz przeciwdziałać znikaniu kobiet w nauce w percepcji społecznej!
Aż 72% badanych nie potrafi spontanicznie wskazać żadnego autorytetu naukowego. A gdy już kogoś wskazują, obraz jest jednoznacznie męski – wśród 10 najczęściej wymienianych nazwisk nie pojawia się ani jedna kobieta.
EFEKT MATYLDY
W dalszym ciągu utrzymuje się kierunek błędnego przypisywania odkryć dokonanych przez kobiety-naukowczynie mężczyznom, choć skala zjawiska zmalała względem ogólnopolskiego badania L'Oréal Polska „Piękne umysły” z 2016 roku (próba N=1012, cała Polska). Odkrycie, że wirus HIV powoduje AIDS (dokonała go Francuzka Françoise Barré-Sinoussi), Polacy i Polki przypisują dziś mężczyźnie 2,5 razy częściej niż kobiecie (25% wobec 10%) – w 2016 roku dysproporcja była większa, ok. 4-krotna (40,1% wobec 10%). Podobnie przy składzie chemicznym gwiazd, odkrytym przez Cecilię Payne-Gaposchkin: różnica zmalała do niespełna 2 razy (25% wobec 14%), z niemal 6-krotnej w 2016 roku (43,7% wobec 7,5%).
Naukę jako dziedzinę kobiecych predyspozycji wskazuje dziś 22,6% badanych, mniej niż w 2016 roku (25,6%).
Mężczyznom nadal częściej przypisuje się wrodzone predyspozycje do sukcesu w nauce (22,6% osób badanych wskazuje na mężczyznę jak bardziej predystynowanego do sukcesu naukowego (6,8% kobiet i 30,5% mężczyzn), 67,8% Polek i Polaków uważa, że płeć nie ma znaczenia).
CO ZWIĘKSZA WIDOCZNOŚĆ?
Za najlepszy sposób na zwiększenie widoczności kobiet w nauce badani z Mazowsza uznają obecność ekspertek w debacie publicznej (43,3%) oraz ich własną dbałość o promocję siebie i swojej pracy naukowej (34,8%). Niewiele mniej osób – odpowiednio 33% i 32% – wskazuje na wagę obecności kobiet w mediach oraz nagradzania ich naukowych osiągnięć.
JAK NIWELOWAĆ EFEKT MATYLDY i ZWIĘKSZAĆ WIDOCZNOŚĆ KOBIET W NAUCE?
Problemem nie jest deklarowany brak akceptacji dla równości, lecz postępująca niewidzialność kobiet-naukowczyń w zbiorowej świadomości i utrwalony stereotyp „wrodzonych” męskich predyspozycji do nauki – ten sam mechanizm, który ujawniło już badanie sprzed dekady. Kierunkiem zmiany, wskazywanym przez samych badanych, jest większa obecność kobiet-ekspertek w mediach, zwłaszcza internetowych, będących dziś głównym źródłem wiedzy o nauce.
Ogólnopolskie wyniki badania zostaną przedstawione w listopadzie 2026 roku przy okazji gali 26. edycji programu L'Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki.
O programie L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki
Celem programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki prowadzonego w Polsce od 2001 roku jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego. Partnerami programu są Polski Komitet do spraw UNESCO, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Akademia Nauk oraz UNGC Network Poland. Do 2026 roku w Polsce wyróżniono 137 naukowczyń. Wyboru, co roku dokonuje Jury pod przewodnictwem prof. Ewy Łojkowskiej.
Polska jest jednym ze 118 krajów, w których co roku przyznawane są stypendia dla utalentowanych naukowczyń. Program Dla Kobiet i Nauki jest częścią globalnej inicjatywy For Women in Science, która powstała dzięki partnerstwu L’Oréal i UNESCO. Międzynarodowa nagroda przyznawana jest co roku w Paryżu w ramach For Women in Science Week pięciu laureatkom, których odkrycia dostarczają odpowiedzi na kluczowe problemy ludzkości.
Metodologia
Badanie zrealizowano metodą wywiadów online (CAWI) na panelu internetowym SW Panel w dniach 18-24 sierpnia 2026 roku. Przeprowadzono 2023 ankiety na reprezentatywnej próbie Polek i Polaków w wieku 18 lat i więcej, dobranej zgodnie z rozkładem płci, wieku oraz klasy wielkości miejscowości zamieszkania. Prezentowane w niniejszym materiale wyniki dla województwa mazowieckiego pochodzą z wyłonionej próby liczącej 328 osób. Badanie opracowały dr hab. Magdalena Żadkowska oraz prof. dr hab. Natasza Kosakowska-Berezecka z Uniwersytetu Gdańskiego.
Więcej informacji: http://www.lorealdlakobietinauki.pl
Ⓒ COPYRIGHT 2012-2026 SW RESEARCH SP. Z O.O.
