Studia to nie tylko czas nauki
15/07/2026
W ramach sprawdzania jakości studiowania na polskich uczelniach SW Research na zlecenie projektu Więcej ze Studiowania przeprowadziło badanie ilościowe, którego wyniki omówiono w raporcie „Doświadczenie studiowania na uniwersytetach w Polsce: ujęcie ilościowe”. To szeroko zakrojone opracowanie, która pokazuje nastroje studentów i ich stosunek do szkolnictwa wyższego. Publikacja powstała dzięki wsparciu Ministra i Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a jej partnerami instytucjonalnymi zostali: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Śląski w Katowicach i Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie.
Metodologia i grupa badawcza
Przeprowadzenie zarówno badań jakościowych, jak i ilościowych, pozwoliło zastosować metodę analizy Conjoint (Choice-Based Conjoint). Polega ona na wyodrębnieniu na podstawie tych pierwszych najważniejszych aspektów, które staną się podstawą części drugiej. W omawianym raporcie zastosowano ją do analizy wpływu poszczególnych czynników na ocenę konkretnych zajęć przez studentów.
W badaniu ilościowym, które przeprowadziło SW Research, wzięło udział 3000 studentów z wybranych 63 uczelni, spełniających kryteria bycia uniwersytetem zawarte w ustawie lub posiadających taki status ze względu na nazwę. Kwestionariusz do wywiadów CAWI został przygotowany na podstawie przeprowadzonego wcześniej badania jakościowego. Reprezentatywna próba została dobrana ze względu na parametry takie jak wiek, płeć i województwo studiowania, ale też cech dotyczących nauki: typu uczelni, dziedziny, trybu i etapu studiów (na podstawie danych uzyskanych z RAD-on). Z racji charakterystyki tej grupy badawczej, wszyscy respondenci mieścili się w przedziale wiekowym 19-29.
Głównym celem przeprowadzonych ankiet, jak piszą autorzy raportu, było „zbadanie doświadczenia studiowania oraz identyfikacja składających się na nie i warunkujących je elementów”. Zdefiniował on konstrukcję kwestionariusza, a także strukturę powstałego raportu.
Nie tylko studia
Wyniki przeprowadzonych badań pokazują, że obecnie studiowanie często nie jest szczególnym okresem w życiu, a młodzi ludzie traktują je raczej instrumentalnie. Jak już wspomniano, większość (64%) z nich skorzystałaby z opcji odebrania dyplomu bez konieczności dalszej nauki. Chodzi tu więc bardziej o konkretny cel niż sam proces. Wielu (56%) badanych łączy studia z pracą zarobkową, często powiązaną już w jakiś sposób z przyszłą karierą. Nie dominują one ich życia, są raczej jednym z jego elementów. Wśród studentów studiów II stopnia odsetek ten sięga aż 78%. Na naukę i pracę ankietowani poświęcają łącznie średnio 61 godzin tygodniowo, a więc więcej, niż wynosi wymiar pełnego etatu. Godzenie rozwoju w dwóch obszarach nie pozostaje jednak bez wpływu na zdrowie, szczególnie psychiczne. Aż 52% studentów deklaruje przewlekłe zmęczenie, częstym problemem jest też przeciążenie emocjonalne.
Dlaczego w ogóle w takim razie młodzi ludzie podejmują studia? Ponad połowa (54%) upatruje w nich szansy właśnie na poprawę perspektyw zawodowych. Niemal równie istotne są jednak także motywacje związane z rozwojem intelektualnym, ciekawością poznawczą czy przyjemnością z samego studiowania. Zdaniem autorów raportu dobrze to odzwierciedla podwójną naturę współczesnego szkolnictwa wyższego, „łączącego presję ekonomiczną z tradycyjnymi ideałami akademickimi”.
Częstość występowania powyższych motywacji jest jednak uzależniona od kapitału kulturowego, z którym badani wchodzą w dorosłe życie. Im jest on wyższy, tym spada istotność perspektyw zawodowych, a ważniejsze stają się rozwój i przyjemność studiowania. Ale społeczno-ekonomiczne pochodzenie studentów ma znaczenie nie tylko w tym aspekcie. Respondenci z mniejszym kapitałem częściej niż inni przyznają się do negatywnych emocji, mają niższy poziom zadowolenia ze studiowania oraz mocniej podkreślają znaczenie dyplomu jako sposobu na poprawę statusu społecznego (co szczególnie jest widoczne wśród osób o niższych zasobach ekonomicznych). Kapitał kulturowy wpływa z kolei na umiejętność radzenia sobie z życiem akademickim — wyborem kierunku studiów, odpowiednim zarządzaniem czasem czy zaangażowaniem w dodatkowe aktywności.
Uzyskane wyniki pokazują też, że odczuwanie satysfakcji ze studiów jest silnie powiązane z wszelkiego rodzaju kosztami wejścia na poziom edukacji wyższej — zarówno tymi materialnymi, jak i symbolicznymi. Osoby, u których były one większe (np. związane z przeprowadzką), częściej pozytywnie oceniają swoją naukę, potwierdzając słuszność podjętej decyzji. Z kolei ci, dla których pójście na studia jest oczywistością, chętniej krytykują uczelnię i sam proces.
Jak widać, na poziom zadowolenia ze studiów ma wpływ wiele czynników, także tych związanych nie tyle z samą edukacją, co pochodzeniem i doświadczeniami ich uczestników.
Na co narzekają studenci?
Dzięki uzyskanym danym możemy zauważyć, że jednym z problemów polskich uczelni jest brak poczucia wpływu studentów na rzeczywistość akademicką. 34% z nich uważa, że nie ma nic do powiedzenia w kwestii tego, jak wyglądają ich studia. 30% nie wie, do kogo zwrócić się w razie problemów. Niemal jedna trzecia (30%) studentów opowiada się za większą autonomią w wyborze zajęć, a 35% — za mniejszą liczbą przedmiotów obowiązkowych, co może wynikać z chęci posiadania większej ilości czasu na inne aktywności.
Co ciekawe, jednym z najważniejszych czynników wpływających na ocenę studiów są relacje z prowadzącymi. To one najsilniej korelują z deklaracjami ogólnej satysfakcji ze studiów (r=0,517) i są kluczowym składnikiem pozytywnej oceny zajęć — wspomniana analiza conjoint wykazała ważność względną tego aspektu na poziomie 22%.
Nota metodologiczna:
Badanie zostało przeprowadzone przez SW Research w dn. 05.06-27.06.2025 r. na zlecenie projektu Więcej ze Studiowania na reprezentatywnej grupie 3000 studentów polskich uniwersytetów.
Ⓒ COPYRIGHT 2012-2026 SW RESEARCH SP. Z O.O.
